POWRÓT   SPIS   DALEJ

ROZDZIAŁ V
SZLACHTA ZAGRODOWA W WALCE
O NIEPODLEGŁOŚĆ POLSKI

 

Pomimo prześladowań austriackich szlachta zagrodowa na całem Podkarpaciu z całym Narodem polski marzyła o zdobyciu z powrotem utraconej Niepodległości. I nie tylko marzyła, ale dawała tego niezbity dowód, przez swój liczny udział w powstaniach narodowych przeciw Rosji, a więc przeciw jednemu z zaborców a także przeciw samej Austrii.
W roku 1846 w spiskach i powstaniach przeciw Austrii brali udział z pośród nasze) szlachty zaściankowej: Baczyński Jan, 2 Bilińskich, Aleksander Boberski Stanisław Brześciański, ks. Józef Bereźnicki, Piotr Czajkowski, Jan Dobrzański, Jędrzej Dwernicki, Wincent, Dwernicki, Kajetan Dydyński, Karol Horodyski, Nereusz Hoszowski, Stefan Hoszowski, Ks. Mikołaj Hoszowski, Adam Hoszowski, Franciszek Jankowski, Ludwik Janowski, Antoni Jarosiewicz, Józef Jasiński, Józef Jaworski, Michał Jaworski, Józef Jabłoński, Ignacy Kaczkowski, Zygmunt Kaczkowski, Józef i Piotr Kaweccy, Kędzierski, Jan Kłosowski, Adam Koniecki, Zenon Kopystyński, Józef Kotarski, Julian Kniłowski, Aleksander Komarnicki,. Włodzimierz Krzeczkowski, . Marceli Kropiwnicki, Tomasz Kulczycki, Teodor Kulczycki, Maksymilian Laskowski, Antoni Lewicki, Jan Lewicki, Wincenty Lewicki, Erazm Leszczyński, Leopold Leszczyński, Wojciech Leszczyński, gr. k. ks. Aleksander Lipiński, O. August Lipiński jezuita, Kajetan Lisowski, Józef Łoziński, ks. Fr. Łacheta, Wawrzyniec Ławrowski, Onufry Łazowski, Sylwester Marszałkiewicz, Jan Michnowicz, Jan Muszyński, Dyonizy Niżyniecki, Seweryn Niedzielski, Jan Nowosielski, Klemens Nowosielski, Leon Nowosielski, Rafał Nowosielski, Walenty Nowosielski, Jan Olszaniecki, Roman Olszewski, Andrzej Osuchowski, Sylwester Osuchowski, 3-ch Ostaszewskich, Walenty Pawłowski, Teofil Paszkowski, Walery Paszkowski, Wiktor Popiel, Władysław Popiel, Antoni Popiel, Jan Popiel, Jan Pulnarowicz, ks. Putałkiewicz, Antoni Radomski, Ignacy Rogowski, Franciszek Rudnicki, Aleksander Sietkiewicz, Michał Sobolewski, G. Strzelecki, Stupnicki, Jan Szuba, Ludwik Szumańczewski, Ksawery Topolnicki, Jan Tereszkiewicz, Antoni Terlecki, Feliks Terlecki, Leopold Terlecki, Tadeusz Terlecki, Towarnicki, Mikołaj Tarnawiecki, Feliks Urbański, Kasper Winnicki gr.-k. proboszcz z Trzcinowa, Kazimierz Wolski, Ludwik Wisłocki, Adam Zaręba, Józef Zawadzki, Andrzej Ziemiański i wielu innych, których nazwiska kryją akta procesów politycznych, dotąd jeszcze drukiem nie ogłoszone.
Ten patriotyczny poryw powstańczy w roku 1846 i marsz grupami na załogi austriackie zakończony został dla tych wszystkich, którzy w tym powstaniu udział brali - klęską. Nastąpiły aresztowania, ciężkie więźienia na Szpilbergu i w twierdzy Kufsteinu, kary śmierci - niektóre zamienione na kilkunastoletnie więzienia, niektóre, jak Teofila Wiśniowskiego szlachcica ze Stanisławowskiego, wykonane na Cytadeli we Lwowie.
Narażając się na to wszystko, dążyła szlachta zagrodowa, łącznie z całym narodem polskim do odzyskania niepodległości. I nikt nie może zarzucić tej warstwie społeczeństwa braku patriotyzmu, przeciwnie, w niej właśnie biło żywe źródło patriotyzmu polskiego, pełnego ofiarności.
W powstaniach narodowych przeciw Rosji w latach 1831 i 1863-4, udział szlachty podkarpackiej był bardzo liczny. Aby oddać hołd bohaterom, wymienimy tutaj nazwiska tych uczestników, które mamy pod ręką.
Niemożliwym byłoby wymienić wszystkich, bo zajęłoby to zbyt dużo miejsca, ponadto zaś o wielu bezimiennych bohaterach zaginęły wieści. A więc, w powstaniu 1831 r. wzięli udział: Bandrowski Jan, Baraniecki Ksawery, Baraniecki Leopold, Biliński Dominik, Biliński Aleksander, Błażowski Jakób, Błażowski Hieronim, Baczyński Józef, Bobowski Konstanty, Borkowski Aleksander, Bojarski Alfred, Bojarski Edmund, Broszniowski Michał, Bystrzycki Antoni, Chłopicki Józef (generał), Czajkowski Witt, Czajkowski Józef, Czajkowski Stanisław, Czajkowski Piotr, Czajkowski Karol, Czajkowski Michał, Dwernicki Józef (generał), Drozdowski Stanisław, Dobrzański Hubal Łukasz, Dobrzański Michał, Doliński Stanisław, Fjałkowski Aleksander, Fjałkowski Wojciech, Hordyński Władysław, Hordyński Franciszek, Hordyński Teodor, Hordyński Józef, Hoszowski Nereusz, Hubicki Karol, Hubicki Józef Jakubowski Adam Jaworski Teodor, Jaworski Jan, Jaworski Jan drugi, Jaworski Jan trzeci, Jaworski Józef, Jaworski Teofil, Jaworski Stanisław, Kamiński Feliks, Kamiński Aleksander, Kamiński Mikołaj, Krzeczkowski Adam, Krzeczkowski Józef, Krze-czkowski Władysław, Korosteński A., Korytyński M., Korzeniowski Aleksander, Kędzierski Izydor, Kulczycki Jan, Kulczycki N., Kulczycki Jan drugi, Kulczycki Józef, Kulczycki Józef drugi, Kulczycki Franciszek, ks. gr.-k. Kulczycki z Terła, Lubieniecki, Lipiński Józef, Lipiński Leon, Laskowski Bolesław, Laskowski Mieczysław, Łastowiecki Antoni, Łoziński Franciszek, Matkowski Teodor, Matkowski Józef, Matkowski Antoni, Matkowski Aleksander, Manasterski Józef, Michałowski Tytus, Michałowski Henryk, Mieczkowski Domicjan, Myszkowskich trzech, Mszaniecki Stefan, Medyński Adam, Ortyński Franciszek, Ossowski Józef, Onyszkiewicz Adrian, Piotrowski Rudolf, Podhorodecki Jan, Podhorodecki Hipolit, Pohorecki Konstanty, Popiel Ludwik, Popiel Władysław, Putiatycki Ignacy, Putiatycki Jan, Rożniatowski Teodor, Rozwadowskich sześciu, Szumlański Ignacy, Szumlański Tytus, Szeptycki Józef, Szeptycki Stanisław, Stachurski Franciszek, Szaszkiewicz Antoni, Skolimowski Julian, Sulatycki Jan, Stebnicki Ignacy, Sielecki N., Tarnawiecki Mikołaj, Terleckich pięciu, Turzański Józef, Turzański N., Urbański Piotr, Urbański Józef, Winnicki Adam, Winnicki Hieronim, Wysoczański Leon, Wysoczański Nepomucen, Wyszyński N., Żelechowski Daniel, Żurakowski Lubin, Żurowski Lucjan, Nowosielski Teodor, Nowosielski Feliks, Nowosielski Feliks drugi, Nowosielski Jan, Uruski N.
W powstaniu 1863 i 64 roku brali udział: Baczyński Emil, Baczyński Zdzisław, Baczyński Zygmunt, Bandrowski Franciszek, Baraniecki dowódca oddz. powst., strac. przez Moskali, Baraniecki Adrian, Biliński Jan Feliks, Biliński Jan, Biliński Karol, Biliński Stanisław, Biliński Jan drugi, Boberska Felicja, Borysławskich dwóch, Bratkowski Leon, Bratkowski Karol, Bryliński Antoni, Bylicki Franciszek, Berezowski Antoni, ks. Błażowski Józef, Chłopicki Stanisław, Czajkowski Franciszek, Czajkowski Ignacy, Czajkowski Leon, Czajkowski Wacław, Czarnecki Jan, Czernecki Julian, Czernecki Józef, Czołowski Aleksander, Czołowski Faustyn, Drohomirecki Makary, Drozdowski Hilary, Drozdowski Jan, Dydyński Edmund, Daniłowicz N., Dzieduszycki, Dobrzański Benedykt, Dobrzański Feliks, Dobrzański August, Dobrzański Michał, Dobrzański Jan drugi, Dobrzański Stanisław, Doliński Piotr, Dziedzicki Sas Ludwik, Garbowski, Eliasz, Hordyński Włodzimierz, Hoszowski Jan, Horodyski Nikodem, Fjałkowski Walenty, Janiszewśki Ludwik, Janiszewski Stanisław, Jasiński Jan, Jaworski Antoni, Jaworski Antoni drugi, Jaworski Jakób, Jaworski Feliks, Jaworski Perkiewicz N., Jaworski N. d-ca oddz., Jaworski Leon strac. 1864, Jaworski Konstanty, Jaworski Hipolit, Jaworski Władysław, Jasiński Jan, Jabłoński -Pawłowicz Izydor, Jabłoński Kazimierz, Jankowski Karol, unicki Grzegorz, unicka Maria, Ilnicki Tomasz czł. Rządu Nar., Komarnicka Honorata, Komarnicki Aleksander, Komarnicki Jan, Komarnicki-Pawlikowicz Kamil, Komarnicki Stanisław, Komarnicki Stefan, Koncewicz N., Kopystyński Leliwa Bronisław, Kopystyński Leliwa Władysław, Kozłowskich czterech, Kropiwnicki Józef, Kropiwnicki Ignacy, Krasowski Michał, Krasowski Franciszek, Krasowski Ludwik, Krynicka Karolina, Krynicki Stanisław Krzeczkowski Marcin, Krzyżanowski Aleksander, Kulczycki Bolesław, Kulczycki Kazimierz, Kulczycki Leon, Kulczycki Władysław, Kuźniewicz Wincenty, Kamiński Ignacy, Kamińska. Julia, Kamiński Andrzej, Karpiński Szczęsny, Kruszelnicki Mieczysław, Kruszelnicki Bolesław, Lewicki Jan, Lewicki Jozafat, Lewicki Mikołaj Zenon, Lewicki Stanisław, Lewicki Sydon, Lewicki Władysław, Leszczyński Franciszek, Laskowski Ludwik, Lityński Antoni, Łoziński Edmund, Manasterski Seweryn, Manasterski Władysław, Nanowska Laura, Nanowski Władysław, Opolski Antoni, Opolski Wiktor, Obertyński Antoni, Piasecki Feliks; Popiel Chościak N., Popiel Jan, Rudnicki Sas Józef, Rudnicki Jan, Rudnicki Sas Zygmunt, Skulski N., Serednicki Nandor, Seredyński Zenon, Sielski Wawrzyniec, Sowiński Józef, Szaszkiewicz Edward, Szaszkiewicz Włodzimierz, Szpakowski Witalis, Szołdra Rafał, Tarnawski Antoni, Tarnawski Leonard, Terlecki Stanisław, Topolnicka Maria, Towarnicki Karol, Turzański Seweryn, Winnicka Julia, Winnicki de Hul Mikołaj, Winnicki Maksymilian, Winnicki Tomasz, Winnicki Radziewicz Jan Eliasz, Wisłocki Józef, Wolański Rościsław, Wolański Stefan, Wołkowicki Hipolit, Zielińskich pięciu, Żelechowski Franciszek, Żelechowski Józef, Żerebecki Michał, Zubrzycki Piotr.
Że nie mogliśmy wymienić tutaj wszystkich, to niechaj rodziny pominiętych nie mają do nas urazy i żalu, gdyż byłoby to niemożliwe. Przytaczamy te nazwiska, po to aby twierdzenie o udziale szlachty zagrodowej w powstaniach polskich, szczególnie o tak licznym udziale rodzin herbu Sas, nie było gołosłowne.
Wymienieni przeszli wszystkie walki powstańcze, chwile górne, a także chmurne i tragiczne. Są wśród nich szeregowi, oficerowie i dowódcy samodzielnych oddziałów powstańczych. Są ci, którzy po trudach walk żywi wrócili do swych domów rodzinnych, są tułacze, emigranci zmuszeni tułać się po obcych dalekich krajach, i ci którzy na polu bitwy legli śmiercią bohaterską, jak również ci, którzy jak Baraniecki i Jaworski powieszeni zostali przez Moskali, oraz ci liczni, których Moskwa wypędziła w tajgi Sybiru i tam w katorgach długie lata spędzili.
Nie zapomniała nasza szlachta zagrodowa swegoobowiązku wobec Ojczyzny w czasie wielkiej wolny światowe) w latach 1914-1918 i wojny bolszewickiej 1920 r.
Przedstawicieli rodów naszej podkarpackicj szlachty zagrodowej, widzimy M w przedwojennych organizacjach niepodległościowych. Tadeusz Manasterski jest adjutantem Komendanta Głównego Związku Strzeleckiego Józefa Piłsudskiego, a Stanisław Tymkowicz-Krynicki oficerem Komendy Głównej tegoż Związku;. Obaj później w Legionach legli na polu chwały w walkach przeciw odwiecznemu wrogowi Rosji. I wielu innych z pośród szlachty zagrodowej Podkarpacia wzięło czynny udział w Legionach Piłsudskiego, w obronie Lwowa i Kresów Wschodnich w 1918-19 r. i jako ochotnicy w armii polskiej, walcząc, jak ich rycerscy przodkowie z wschodnim najeźdźcą w r. 1,920.
Na Cmentarzu Obrońców Lwowa spoczywają prochy bohaterów poległych i zmarłych z ran i trudów wojennych: 2 Adamowiczów, Baczyńska Helena, Baczyński Jan, 2 Bieleckich, Józef Bogdański, K. Chojnacki, Piotr Czarnecki, Michał Dmytrowski, Andrzej Dobrzański, Teodozja Dzieduszycka, 2 Fjałkowskich, Górski, Gut, Roman Korczak-Horodyski, Antoni Humiński, 2 Husakowskich, K. Ilnicki, 2 Iwaszkiewiczów, 2, Jakubowskich, 5-ciu Jankowskich, Jarema, Jarosze
wicz, 3-ch Jasińskich, 7-miu Jaworskich, Jurkiewicz, 4-ch Kamińskich, L. Korczyński, 2 Kotowskich, A. SasKropiwnicki, Tomasz Krynicki, K. Kulczycki, Lachowicz, Jan Leszczyński, 2-ch Lewandowskich, 3-ch Lewickich, Lipiński, 2-ch Łopuszańskich, Eugenia Łozińska, 5-ciu Malinowskich, 6-tiu Markiewiczów, Teofil Markowicz, 2-ch Matkowskich, Mazurkiewicz, St. Nehrebecki, St. Nawrocki, Nosowicz, Obertyński, 2-ch Pawłowskich, Jan Pichocki, 4-ch Piotrowskich, 3-ch Podgórskich, Popowicz, 2-ch Radeckich, 4-ch Sawickich, 2-ch Seredyńskich, 2-ch Sochockich, Józef Strutyński, T. Stebelski, Swaryczewski, 3-ch Szymańskich, 2-ch Terleckich, 2-ch Trzcińskich, M. Trzeciak, Turkiewicz, Sas-Tychowski, 2-ch Urbańskich, K. Winnicki, W. Witwicki, Wolański de Tarnawa, Wołoszynowski, Józef Wysoczański, Zaręba i Zarębianka, Fr. Zarzycki, 6-ciu Zawadzkich, 5-ciu Zielińskich, W. Ziemlański, T. Sas-Zubrzycki.
Aby zdać sobie sprawę z tego, ilu spośród szlachty zagrodowej Podkarpacia brało udział w walkach o niepodległość, przejrzyjmy listę strat, na której figurują nazwiska poległych spośród naszej szlachty zagrodowej. Według tej listy poległo w lat ch 1918-19 i wojnie bolszewickiej, 1920 r.: 11-tu Baczyńśkich, 4-ch Badowskich, 2-ch Balów, 5-ciu Balickich, 3-eh Baranieckich, 23-ch Barańskich, 2-ch Bednarowskich, 4-ch Berezowskich, 9-ciu Białasów, 18-tu Biernackich, 8-miu Bilińskich, Bobowski, 8-miu Bojarskich, 34-ch Borkowskich, 5-ciu Bystrzyckich, Chłopicki, 31 Chojnackich, 12-tu Cybulskich, 32-ch Czajkowskich, 34-ch Czarneckich, Daniłowicz, 2-u Daszkiewiczów, Demidecki, Olga i Jarosław Demkowicze, 13-tu Dobrzańskich, 4-ch Dolińskich, 27-miu Domańskich, 12-tu Drozdowskich. 1 Dubrawski, 6-ciu Dutkiewiczów, 6-ciu Dutkowskich, 11 -t i! Fjałkowskich, 19-tu Glińskich, 1 Grabowski, 8-mili Gu-tów, 2-u Horbaczewskich, 1 Horodyński. 1 Hoszowski. 2-ch Hryniewickich, 1 Hubicki, 1 Humnicki, 2-ch Hu-sakowskich, 2-ch Ilnickich, 3-ch Iwanickich, 9-ciu Izdebskich, 60-ciu Jaworskich, 45-ciu Jakubowskich, 2-ch Kłodnickich, 3-ch Korczyńskich, 22-ch Lewickich, 3-ch Matkowskich, 6-ciu Piechockich, 2-ch Sozańskich, Stupnicki, 2-ch Steckiewiczów, 3-ch Skulskich, 8-miu Studzińskich, Szumlański, Tarnawski, 50-ci Tomaszewskich, 22-u Trojanowskich, 12-tu Trojańów, 27-miu Trzcińskich, 5-ciu Turkiewiczów, 8-miu Tymińskich, 12-tu Twardowskich, 12-tu Trzeciaków, 5-ciu Trzasków, 34-ch Urbańskich, 13-tu Urbanowiczów, 2-ch Zaborskich, 8-miu Zaleskich, 14-tu Zarembów, 10-ciu Zarzyckich, 51 Zawadzkich, 5-ciu Zubrzyckich, 2-ch Żelechowskich, 5-ciu Żmijowskich, 2-ch Żurakowskich.
Te długie wykazy nazwisk przytoczyliśmy w tym rozdziale po to, aby udowodnić, że szlachta zagrodowa Podkarpacia nie tylko klejnotem szlacheckim, nie tylko herbem i nazwiskiem świadczy o swej przynależności do Narodu i Państwa Polskiego, ale ten związek przypieczętowała w ciągu wieków aż do ostatnich czasów najserdeczniejszą krwią swych synów złożoną w ofierze Polsce.

 

POWRÓT   SPIS   DALEJ